رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

160

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

شواهدى براى وزراى كل ساير ايالات در دست نداريم . تنها خلاصة التواريخ ضمن وقايع پيچىئيل 8 - 967 ( - 1 - 1560 م . ) يك بار از ميرزا سيد شريف شيرازى به عنوان « وزير كل مملكت عراق » « 45 » ياد مىكند كه در آنجا منظور از عراق همان عراق عجم است . گاه‌گاه مناطق كوچكتر از قلمرو فرمانروائى وزراى كل منتزع مىشد و ادارهء امور آنها به دست وزراى خاصى سپرده مىشد . اما اينان نيز وظايفى مانند وزراى كل به عهده داشته‌اند : ميرزا سيد حسين فراهانى تا پيچىئيل 80 - 979 ( - 3 - 1572 م . ) به عنوان « وزير شيروان » مأمور از طرف مركز ، مشغول كار بود . وى نسبت به « دادوستد » دوازده هزار تومان « جمع آن ولايت » اختيار داشت « 47 » . اما اين فقط قسمتى از مجموع درآمد شيروان مىتواند باشد ( رجوع شود به تذكرة - الملوك ) . به عبارت ديگر وزير نيز مانند وزراى كل فقط مسؤوليت درآمدهاى حاصله از املاك خاصه را داشته است . ما از وزير كاخت در زمان شاه عباس اول « 48 » نيز كه از طرف مركز مأمور بود اطلاعى شبيه به اين داريم و در مورد يكى از وزراى گيلان بيه‌پيش چنين گمانى مىبريم « 49 » .

--> ( 45 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 195 ؛ همچنين رجوع شود به تاريخ حيدرى ، ص b 579 براى سال 970 : مير سيد شريف شيرازى « وزير » . ظاهرا مراجع در اختيار ما وى را با پدرش صدرا ميرسيد شريف شيرازى ( متوفى در 920 ) اشتباه كرده‌اند و چنين است در تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 42 و بعد از آن ، روضة الصفويه ، ص a 271 . مطابق هفت اقليم ، جلد اول ، ص 230 نام وى امير سيد شريف باقى بن امير سيد شريف الدين على « صدر » بوده است . نمرهء 46 در متن كتاب نبود و ما هم چون در حاشيه از نمره‌هاى متن پيروى كرده‌ايم اين نمره را حذف كرديم . ( 47 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 234 . ( 48 ) - افضل التواريخ ، جلد اول ، ص a 86 ؛ افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص a 257 . ( 49 ) - مساوى است با لاهيجان ، پس از فتح سال 975 بدوا زير نظر وزير كل خراسان قرار گرفت اما مقارن اواخر دورهء شاه طهماسب اول -